Fanatizm Ortasında Aşk: Jungle Fever ve Ae Fond Kiss

Jungle Fever - Spike Lee imdb
Ae Fond Kiss - Ken Loach imdb


Aşk'ı anlatanlar hep zıtlıkları sevmiştir. Birbirinden çok farklı bileşimlere sahip iki kişiyi biraraya getirme çabası aşkı anlatanların vazgeçemediği bir istektir. Zıtlıklar içinde doğan aşklar her zaman peşinde vazgeçilmesi gereken olgular doğurur. A
ile,kültür, gelenek, iş, kariyer, para, arkadaş, ideoloji vs. devreye girer. Herhangi birinden; hatta hepsinden vazgeçmek kaçınılmazdır. O ilahi aşk bir anda hesap kitap işine döner. Seyirci her ne kadar ilahi aşkı istese de içinden tartma ölçme işleri ardı ardına beyinde dönmeye başlar. Böyle aşklar yaşamamış olan seyirci elbette o aşkın tüm duvarları yıkmasını ister, kendi yapamadıklarını başkasının yapmasını ister. "Aşk için ölmeli aşk o zaman aşk"tır. Böyle hikayelerin de laf sokmayı seven yönetmenler tarafından ele alınması kaçınılmazdır. Bu hikayeleri de hala ilgi çekici kılmayı başaran da aslında bu eleştirel çerçevedir. Çünkü bu isimlerin eleştirel kuvvetleri ve cesurlukları bu hikayeleri başka noktalara çekmeyi başarır. Böyle bir zıtlıklar hikayesine en büyük eleştirel gücü katacak elbetteki faşizm'dir. Faşizmle dertleri bitmek tükenmek bilmeyen Ken Loach ve Spike Lee böyle bir hikayeyı güçlü bir çerçeveye sokması kaçınılmaz iki yönetmen. Faşizmin hem görünen hem görünmeyen yüzünü sürekli ifşa eden, insanların yüzüne tokat gibi çarpan iki yönetmen ve kariyerlerini oturttukları eleştirel temellerin aşk hikayesi arkasında yerlerini aldıkları; başyapıtları arasında bu yüzden biraz gözden kaçmış iki film: Jungle Fever ve Ae Fond Kiss


Spike Lee neredeyse bütün sinemasını Amerikadaki "African-American"ların sorunları üzerine kurmuş bir yönetmen. Zenci değil, siyahi değil hatta Afro-American bile değil: "African American". Amerika'daki Afrikalı Amerikalıların sorunları üzerine sinemaya başladığından itibaret son derece sert, hatta sinir bozucu filmler çekti. Afrikalı-Amerikalılar'ın yaşamı ve Beyaz Amerikalıların onlara bakış üzerine çektiği her filmde oklar üzerindeydi. Onun filmleri Irkçı Beyaz Amerikalılar eleştirmekten öte Amerikan toplumunun hatta tüm dünya toplumlarının köklerine, insanların duyularına kadar yerleşmiş ırkçılığı açığa çıkaran filmlerdi. Spike Lee bunun sadece Beyaz Amerikanlara özgü bir durum olmadığını çok da iyi biliyordu. Beyaz Amerikalıların ırkçılığının azınlıklar tarafından tepkisel bir ırkçılık doğruduğunun gayet farkındaydı. Jungle Fever da tam bunun yansıması bir film. Spike Lee A'dan Z'ye ırkçılık dersi verirken tek bir harf atlamıyor. Hem kendisine hem başkasına çuvaldızı köküne kadar sokuyor. O en tasasız şekilde izlediğimiz, aşkın gücüne koşulsuz inandığımız aşk hikayesi boyunca sayısız tokatı yüzümüze indiriyor. Sadece bize değil; hakları için yıllarını verdiği kendi renginden insanlara da tokatı en alasından indiriyor. Amerikada yaşayan bir African American ile bir İtalyan'ın doğan aşkına ilk önce arkadaşlar ırkçı darbelerini indiriyor. Açık seçik, insanın doğasına işlemiş bir faşizm.
"Bir zenciyle beraber olmak mı? İğrençsin"
"Bir beyazın tadına bakmak? Uuhh dostum sen ne yaptın?"
edaları eşliğinde aşk il darbesini yiyor. Fanatizm içinde kıvranan her toplulukta olduğu gibi dedikodu mekanizması takır takır işliyor ve bir anda bütün mahalle haberdar oluyor. O noktada da aile ikinci darbeyi indiriyor?
"Beni aldatması değil de benim yerime bir beyazı tercih etmesi işin en korkunç yanı"
"Nasıl olur da bir zenciyle yatarsın? Rahmetli annene hiç mi saygın yok?"
En sonda tabi mahalle geliyor. İtalyan kız mahalle'de saygı duyulan bir kızken bir anda kaltak oluveriyor, ideal African American koca pisliğe dönüşüyor. Cinsel ilişkiye girdikleri için değil, farklı ten renginden biriyle beraber oldukları için... Topluluk varlığını devam ettirmek ve aileye sahip çıkmak için cinsel ilişkiyi kolaylıkla örterken; farklı ırktan biriyle olan cinsel ilişkiyi tehdit olarak algılaması geç olmuyor ve üstünü örtmüyor; kesip atıyor. İtalyan kız "zenciyle yattığı için" ağzını burnunu dağıtan babasının evine kuyruğunu sıkıştırıp dönerken, babası da ses çıkarmıyor. African American erkek de ideal çiftinin yanına geri dönüp kızının sevdiği sesleri çıkarmaya devam ediyorlar. Aşk da toplumun beklentileri arasında sistemin bir numaralı silahı ırkçılık ile yok ediliyor, acı bir anı olarak kalıyor. İşte aşkın yeri bu kadar diyor Spike Lee, kutsal aşkınızın değeri bu kadar.



Ken Loach ise sinemasını gerçek hayatın arka yüzünü göstermek üzerine kurmuş bir yönetmen olarak Ae Fond Kiss'de aşka dair umutsuz bir film çekmiyor. Aşkı öldürmüyor, tam tersine var gücüyle yaşatıyor. Onun umutsuzluğu hoşgörüye dair. Onun için bütün filmi hoşgörüsüz karakterler ile dolduruyor. İşin kötüsü bir ticari sinema ustalığı olan karakter bütünleştirmesini de o kadar güzel yapıyor ki karakterle bütünleştikçe, onu sevdikçe onun hoşgörüsüzlüğü bizim hoşgörüsüzlüğümüz haline geliyor. Faşizm'den en uzak görünen karakterleri bile hoşgörüsüzlüğe çukuruna atıyor. Kutsal aşk bu hoşgörüsüzlük içinde yaşıyor, kutsal aile bu hoşgörüsüzlük içinde yaşıyor; din, kültür, gelenekler bu hoşgörüsüzlük içinde yaşıyor. Kutsal olan herşey için birileri kurban ediliyor. Roisin ve Casim aşklarını yaşatmak için bütün ailesini, geleneklerini, dinini hiçe sayıyor. Casim'in ablası evliliği için Casim'in aşkını ve mutluluğunu hiçe sayıyor. Aile, değerleri ve toplumdaki yeri için Casimin ve kardeşinin mutluluğunu hiçe sayıyor. Din bencilliğini en acımasız şekilde hiçe sayıyor. Roisin çıkarları uğruna kendisine binbir hakaret eden Peder'in karşısına kuyruğunu sıkıştırıp oturuyor. Peder(dolayısıyla din) kendi çıkarları için Roisin'e yapmasını söylediği yaşam da inanılacak gibi değildir.

Ken Loach sadece bununla da kalmıyor. Roisin ve Casim'in kutsal aşkını bile hoşgörüsüzlük çukuruna atıyor. Hem Roisin hem de Casim aşkın yaşaması için kendi çıkarlarını zorluyor karşı tarafa. Aşkın bile hoşgörüsüz, bencil olduğunu çarpıyor surata. ***spoiler*** Evet bütün bu hoşgörüsüzlük çukurunda deve güreşini aşk kazanıyor. Ken Loach'un farkı da burada ortaya çıkıyor. Ken Loach herhangi bir aşk filmindeki gibi kutsal aşkı yaşatırken, diğer kutsalları yok ediyor. Tüm değerleri yok ediyor. Yani aslında aşk kazanmıyor. Hoşgörüsüzlük yaşıyor. ***spoiler***

Okyanusun bu iki tarafından yıllardır içlerini bir türlü tam olarak boşaltamamış; bu dünyayla dertleri bitmemiş bu iki yönetmenin bu filmde birleşen ortak noktaları klasik sinemanın halısının altına itilen pisliklerini ortaya çıkarabilmenin yanı sıra üzerinde durdukları halıyı da ters düz edebilme kuvvetlerinden geliyor. Bu iki yönetmenden asıl hedef farklılaşsa da onlar eşliğinde Pakistandan Harlem'e uzanan hoşgörüsüzlük rüzgarına eşlik ederken eleştirilmeyen tek bir oluşum, tek bir olgu, tek bir varlık bırakılmıyor. Aynı anda Pakistanlı, İtalyan, İrlandalı, İngiliz,African American, Beyaz, anne, eş, evlat, kardeş, sevgili, arkadaş vs. olabilme yetileri. Hele ki bu satırları yazarken kendimi antifaşist görmeme rağmen yıllardır aşşağılayıcı anlamda kullanmasam bile zenci dediklerime African American demenin bile beni ne kadar zorladığını düşünürsek daha çok saygıyı hakediyorlar.

12 Mart 2009 Perşembe

Secrets & Lies - Mike Leigh

Secrets & Lies - Mike Leigh




Sırlar ve yalanlarla dolu bir aile oyununun oynandığı bir tiyatro sahnesi...


Aslında bu filmin özeti bu. Daha doğrusu film bu. Filmin bu kadar ödüle boğulmasındaki temel etken de muhtemelen tiyatro sahnesini yansıtışındaki başarısı. Ama gerçekten başarılı mı? Görünüşte evet, ama özünde olduğuna pek değil.


Sinemanın tiyatro ile ilişkisi malum. Yeni Dalga yazarları, yönetmenleri ve Antonioni gibi bir kaç yönetmene kadar sinemayı kendi başına bir sanat olarak alan yoktu. "Sinema öncelikle bir resim mi yoksa bir tiyatro mu?" bu tartışılırdı. Bergman bile "Sinema herşeyden önce tiyatrodur" diyordu. Sinemanın olanaklarını tiyatronun eksiklerini kapatmak için kullanması belki de onun sinemasını oluşturan temel etkenlerdendi.


Mike Leigh de filmini Bergman gibi konumlandırıyor. Bir tiyatro sahnesi sinemada en iyi nası lkonumlandırılır? sorusuna cevap arıyor. Kamerası ile buna gayet kuvvetli bir şekilde cevap veriyor. Tiyatral olarak aşmış oyuncular ve oyunculuklar eşliğinde bu cevabını kuvvetlendiriyor. Buraya kadar bir sorun yok ama Mike Leigh bir şey daha yapmaya çalışıyor: O da gerçekçi olmak. Evet bu sorunlu karakterleri biraraya getirip Londra proleter ve küçük burjuvasının sorunlarına parmak basmak, sinemanın kurmacalığından kurtarmak istiyor, özellikle de diyalogları saçmalık seviyesine indirip "gerçek hayatta insanlar böyle konuşmaz ki" demek istiyor ama ne mümkün, istediği kadar arkak sokak Londra aparmanlarını bize sergilesin, oyuncuların tiyatral şovu eşliğinde hiç bir karakter, hiç bir konuşma o sahneden inip Londra sokaklarına karışamıyor. İngiliz sınıflarına olan eleştiri de bu yüzden okunup geçiliyor, her şey tatlıya bağlanıyor; sınıflar, ırklar barışıyor sahneden iniliyor.


"Peki ortaya konulan oyun gerçekçi mi?" sorusuna da cevap vermek gerekir kuşkusuz. Cevap da evet "kuşkusuz bir şekilde gerçekçi" olacaktır. Avrupa sınıflarının hepsinin temeline bastırılmış gizli faşizm, sınıfsal olarak kopmuş aileler hakkındaki yorumu, sırların ve yalanların kişiler üzerindeki baskısı konusundaki yorumu kuşku götürmeyecek şekilde iyi.""""spoiler"""" Bunları finalde çözümlemesi de bir o kadar rahatsız edici. "Hayat sevince güzel, içini dökünce süper" finali bu filmin bir türlü sahnesinden inememesinin temel sebebi""""spoiler""""


Secrets & Lies bir ustalık gösterisi. Mike Leigh'nin bakın ne kadar ustalık ve derinliğe sahibim demesi. Son yıllarda Nuri Bilge Ceylan'ın 3 Maymun ile P. T. Anderson'ın da There Will Be Blood ile ben artık usta oldum demesinin bir benzeri. Sanki usta olmayı gösteren yegane durum imgeleri, üstü kapalıymış numarasına yatan anlatımları insanların gözüne sokmakmış gibi bu üç yönetmen de bu görsel bombardımana tutmaktan geri durmuyor. Bu filmi kötü yapmıyor, aslında dediklerimin hiç bir filmi köt yapmıyor fakat değersiz kılıyor. İstediği kadar ödüle boğulsun, Cannes sahnesinden indiğinde bu filmin değeri aldığı ödüllerin ağırlığının ötesine geçemiyor. Evet Secrets & Lies'ı basit bir aile draması olarak nitelendiremeyiz. Her yanından kalite(?) fışkırdığını da inkar edemeyiz. ama bir sinema filmi ne kadar kaliteliyse o kadar önemlidir anlayışı sinemayı değil sinema sektörürünü ileriye götürür.

30 Kasım 2008 Pazar

À ma soeur! - Catherine Breillat


Sinema için cinsellik her zaman iki ucu boklu değnek olmuştur. Ticari sinema içinde cinselliğin kullanımı farklı bir çok yönden değerlendirilebilir belki ama ticaretten çok sanatsallığa önem veren yönetmenler için sorunun tanımı basittir: İstismar ve sansür. Asıl zor olan tarafı, yani çözümüne ise farklı bakış açıları, subjektiflik hakim olmuştur. Hatta öyle ki bu karmaşa bir çok yönetmenin sineması için ana mesele haline gelmiş, Breillat da bu yönetmenlerden en dikkat çekeni haline gelmiştir.
Porno ile sinemanın birbirinden ayrılan noktaları dile getirilirken her zaman pornonun istismar olduğu, insanın cinsel güdüleriyle oynayarak çıkar sağladığı, sinemanın ise özellikle cinsellik ve şiddet konularında istismara kaydıkça sanatsal yönünden koptuğu dile getirilir. Ancak sinemanın bir başka başının büyük belası da : "sansür". Bir sanatın içinde sansürün hiç bir şekilde yer almaması gerektiği, bunun esere hakaret olacağı anlayışı da aynı zamanda oturmuş bir kanı.
John Waters, Roger Deodato gibi yönetmenler için değneğin istismar kısmına yönelmek pek sorun değil, zaten kendileri de bu sanatsal sinema çemberinin dışında kendilerini konumlandırmış, istismarcı sıfatından ise hiç rahatsızlık duymamışlardır. Çemberin içinden kendini bile isteye dışarı atan Pasolini için ise bir sıfat yakıştırmanın gereksizliği gün gibi gözümüze çarpar.
Ancak özellikle son yıllarda Breillat, Reygadas gibi hem çemberin içinde kalıp hem de çemberin istismar ve sansür arasında durduğu noktayı kendine dert edinen bu konuda sınırları zorlamaya çalışan yönetmenlerin varlığı dikkat çekicidir. En gerçekçi olmaya çalışan filmlerde dahi cinselliğin gizli(çoğu zaman farkedilmeden) bir şekilde hem de yönetmenler tarafından sansürlenmesi bu yönetmenleri kendi kültürlerinin de kalıplarının yavaş yavaş kırılmaya başlamasıyla cesaretlendirmiş ve dile getirici eserler ortaya koymaya yöneltmiştir.
Kız Kardeşim(A ma soeur!)de böyle bir film. Ergenliklerini yaşayan biri obez biri de güzeller güzeli(?) iki kız kardeşin cinselliği keşfedişlerini izliyoruz. Ama ne görmemiz gerekiyorsa hepsini görüyoruz. Penisine prezervatif geçirişini kadar her şey açık seçik önümüzde. Ama bir porno film izler gibi değil, bir sinema izler gibi. Çünkü Breillat bize açıklığın porno olmadığını gösteriyor. Bir çok yönetmen gibi cinsel sahneleri karartarak veya etkileyici iki üç kare eşliğinde göstererek yapmıyor. Bir iç çamaşırın bile aslında ne kadar yapmacık olduğunu yüzümüze vurarak yapıyor. Filmin yarısına yakın kısmını güzel kızın ilk cinsel deneyimini yaşadığı zamanlarda geçiriyoruz. Evet kesintisiz bir şekilde görmüyoruz, ama Breillat bunun dozajını iyi tutturuyor sinema anlayışına göre durması gereken noktayı bize gösteriyor. Kendisi için sinema ile istismarın ayrım noktasını.
Bununla birlikte Breillat'ın sinemasının güçlü olduğunu söylemek zor. Tavrı güçlü belki ama sineması çoğu zaman sıradan kalıyor. Kız Kardeşim'de söylemek istediğini çok göze sokarak ve direk söylüyor, tavrının güçlülüğü sayesinde çoğu zaman da vurucu bir hal alıyor belki ama bazı küçük noktalar dışında sıradanlığı bir türlü yenemiyor; ergenlik, ilk cinsel deneyim, kardeşler arası ilişkiler konusunda çoğumuzun rahatlıkla yürütebileceği fikirleri bu güçlü tavır eşliğinde sunmaktan öte gidemiyor, öylece geçip gidiyor. 3 tane gencecik oyuncudan aldığı mükemmel performanslar da bunların yanında bize kar kalıyor.

7 Eylül 2008 Pazar

Dead Man's Shoes - Shane Meadows

Dead Man's Shoes

imdb

Shane Meadows 2000lerin elle tutulur yönetmenlerinden olduğunu ileride önünün gayet açık olduğunu This Is England'da ayan beyan göstermişken onun adının ilk olarak üst saflarda anılmaya başladığı Dead Man's Shoes'u keşfetmek, izleyenler için de dönüp bir daha bakmak gayet güzel bir deneyim. Zamanında yandaki afişten de kolaylıkla anlaşılacağı üzere bir Hollywood korku filmiymişcesine pazarlanan film normal olarak genel kitleyi pek memnun etmedi ama bir sinemaseveri tavlayacak, dönüp bir daha bakmasını sağlayacak dört başı mamur bir eserle karşılaşmanın öneminin büyük olduğunu da gösterdi. Bugün Shane Meadows adının yerleşmesiyle birlikte evet pek korku-gerilim saflarında yerini bulan bir film değil ama bu filmi korku sineması klişeleri kullanmıyor diye de korku-gerilim sinemasından ayırmak da hata olur çünkü korkutan bir film olmasa da önce korkuyu sonra da gerilimi anlatan bir film Dead Man's Shoes. Bir adamın bir avuç serserinin üzerinde yarattığı gerilim bir süre sonra vicdan muharebesine dönüyor ve yön değiştiriyor fakat gücünü aldığı yer bu gerilim.

Geçmişte yaşanan bir olay ve sorumlularının çok derinlere bastırdığı bir olayı unutmayan biri onlara hatırlatmaya başlıyor. Başta umursanmayan bu adam karşısında bu astığım astık serseriler tutulup kalıyor. Adeta adama dokunamıyorlar ve kendilerinin gideceği talihsiz sona doğru ümitsizce bekleyiş içine giriyorlar. Vicdanları, yıllardır atamadıkları pişmanlıkları onları bir anda zayıf kılıyor. Dokunamıyorlar çünkü daha fazla vicdani rahatsızlık katlanabilecekleri bir şey değil. Cezalandırılmayı bekleyen suçlu gibi sonlarını beklemeye başlıyorlar.

Shane Meadows son yılların yüzü belki de en iyi kullanan yönetmeni. Hem Dead Man's Shoes da hem de This Is England'da kişilerin nefretini, korkularını, acizliklerini, azaplarını yüzler daha doğrusu bakışlar sayesinde o kadar iyi aktarıyor ki kullandığı o kadar etkileyici müzik ve görselliğe rağmen tek odak noktası yüz ve bakışlar olarak kalıyor. Bu karakterlerin Anthony ismini duydukları her anda yüzlerinin ve bakışlarının anlattıklarını aktarabilecek belki de tek sanat olan sinemanın gücünden başka bir şey değil ve Shane Meadows gerçekten sinema yapıyor.

Böyle bir film için de Shane Meadows'un ihtiyacını duyduğu şey elbette iyi oyuncular. Hepsi muhteşem oynayan oyuncular bir yana Paddy Considine oyunculuğuyla, oluşturulmasında birebir yardım ettiği karakteriyle filmden ayrı Jake La Motta, Terry Malloy, Private Pyle vs.'nin yanına yazılacak kadar büyük bir eser ortaya koyuyor adeta.

9 Temmuz 2008 Çarşamba

Ex Drummer - Koen Mortier

EX DRUMMER - Koen Mortier

www.exdrummer.com

http://www.imdb.com/title/tt0812243/

http://beyazperde.mynet.com/film.asp?id=3912&kat=arama

Belçika'dan Yükselen Çığlık

2000ler sineması özellikle son yıllarda sürekli olarak yeni tarz oluşturmanın sıkıntısı içinde bir çok teknolojik deneme içinde kendini tekrarlayadursun; Belçika'dan bir adam çıkıp hiç zorlamadan, gösterişe boğmadan bunu beceriyor, hatta etkilendiği filmlerden bile daha üstün bir iş ortaya koyabiliyor.

Düz bir mantıkla evet Ex Drummer ortaya teknik olarak ortaya yeni bir şey koyduğu yok. Trainspotting, Requiem For A Dream, Fight Club, Snatch gibi birbirinden numune karakterlerin hikayelerini biçimsel bir şovla sunan filmlerden gene bu biçim konusunda sunduğu pek farklı bir şey de yok. Ama bu filmlerde izlediğimiz biçimsel hareketlerin, Ex Drummer'da dogme95 ile birleştiği noktada bambaşka bir şey ortaya çıkıyor, bu absürt hikaye ilginç bir şekilde gerçekçi bir tavır alıyor ve bunu başka bir filmle ifade etmek mümkün değil.

Filmin hikayesi konu sıkıntısı çeken ünlü bir yazarın, bunu aşmak için gençliğinde yaşadığı varoşların içine karışması kısaca. Bunun için her biri birbirinden ilginç ve absürt karakterlerin arasında gezinirken de hikayesini geliştiriyor. ""spoiler""Bir süre sonra da izlediklerimizin gerçekliği ile yazarın kurguladıkları arasında karışıklığa boğuluyoruz ve her bir biçimsel hareket bizi yazarın beynine, bilinçaltına indiriyor. Bu bilinçaltında yazar adeta geçmişinden, o küçük gördüğü punklardan öç alıyor. Onları eziyor, aşşağılıyor, dövüyor, faşizmini boşaltıyor ve yok ediyor.""spoiler bitti""

Tepeden bakıp, vahşetini kustuğu insanlar adeta Belçika'nın üst sınıf bilinçaltını ortaya koyuyor. Funny Games, Cache, Piyanist başta olmak üzere tüm Haneke filmlerinde tamamen gerçekçi bir şekilde yüzümüze vurulan bu ayrımı ve görünmek istenmeyen, bilinçaltına bastırılan nefreti Ex Drummer'da kurgusal bir dünya içinde izliyoruz. 2000lerin sinemasının modası haline gelen seyirciyi rahatsız etme anlayışını uzun zaman sonra gerçekten altının doldurulduğunu ve filmin derdine hizmet ettiğini görüyoruz.

Bu filmi tanımlayacak bir kelime varsa o kelime "sorunlu"dur. Sorunlu bir dünyadaki sorunlu karakterlerin, sorunlu hikayeleri bize anlatılan. Biçimsel kuvveti, post rock-post punk gruplarından oluşan ve enfes sahneler doğuran muhteşem müzikleri, oyunculuk başarıları vs. ise ekstraları. Son yılların en heyecan verici, en dinamik filmlerinden bir Ex Drummer. Her yönüyle "punk" bir film.

6 Temmuz 2008 Pazar

 
Sinema Dedigin... - Wordpress Themes is proudly powered by WordPress and themed by Mukkamu Templates Novo Blogger