Uçmaya Çalışan Bir Civciv

USTA – Bahadır Karataş

Uçmaya çalışan bir civcivin öyküsü

Eğer Usta filminin yönetmeni Bahadır Karataş ile ilgili bir yazı veya röportaj okumuşsanız yönetmenin Pudovkin’in “Sinema’nın Temel İlkeleri” kitabını okuyarak sinemacı olmaya karar verdiğini ve bu filme gelinceye kadar ne kadar büyük çabalar harcadığını okumuşsunuzdur. İşte Bahadır Karataş’ın Sinemanın Temel İlkeleri’ni okuduktan sonra ODTÜ’yü bırakıp sinemacı olmaya karar verdiği andan bugüne kadar geçen süredeki her şey adeta bu filmin ta kendisini oluşturuyor adeta.

Usta, bir araba motoru ustasının uçak yapma sevdası içinde harcadığı yıllarını ve onun uçak sevdası etrafında şekillenen diğer hayatları anlatıyor. Karataş da böyle bir hikâyeyi anlatırken 2000’li yıllar boyunca Türkiye’nin içinde bulunduğu tüm tartışmalar, kendi bakış açısıyla filmin her yerine işliyor. Bir “kendini iyi hisset” öyküsü, günümüz Türkiye’si üzerine ciddi bir yorum üzerinden ilerletiliyor. Kendine güvenen güçlü ve cesur bir yönetmenlik anlayışıyla da destekleniyor. Ancak bu üç unsur muhteşem bir bileşim oluşturabilecekken, ilk filmi yapmanın heyecanı ile olsa gerek hepsi birbirine zarar verir hale getiriliyor. Elimizde kalan ise eksiklerine rağmen yönetmenlik başarısı ile takdir edeceğimiz, umut verici bir eser.

Usta’nın herkes için değer taşıyan yönü bu umut vericilikten geçiyor. Sadece kendi içinde değil Türk Sineması içinde de, hatta kendisinden daha iyi sayılabilecek filmlerden bile daha fazla Türk Sineması için değer taşıyor. Karataş karşımıza yönetmenlik sanatına önem vermeyen bir popüler sinema anlayışının yerleştiği bir dönemde son derece kuvvetli bir yönetmenlikle karşımıza çıkıveriyor. Son derece hareketli bir kamera eşliğinde dakikalar süren saniyesi saniyesine tasarlanmış uzun sekanslar, güçlü bir sanat yönetimi ve sinematografiyle birleştiriliyor ve seyirciyi sahnenin ortasına oturtuyor adeta. Bu sahneler sinemada yıllarını geçirmiş bir yönetmen için bile son derece cesaret isteyen sahneler iken, Karataş bütün filmi bu sahneler üzerine kurmakla kalmıyor, son derece profesyonel işler ortaya koyuyor. Belli ki Karataş’ın sinema anlayışı içinde uzun planlar önemli bir öğe ve gelecek projelerinde de rastlayacağız. Recep İvedik 2’de bile hareketli uzun sekansların kullanıldığını düşünürsek bu yenilik falan değil fakat popüler eğilimli bir sinema içine yerleştirilmiş böylesine kararlı bir yönetmenlik anlayışı sinemamız için fazlasıyla değerli.

Ama bu uzun sekansların dozajının tutturulmaması bir süre sonra filme zarar verir hale getiriyor. Karakterler üzerine kurulmuş bir filmde sahneler uzadıkça ve sürekli olarak uzun sekanslar art arda sıralandıkça seyirci sürekli olarak sahneye odaklanıyor ve karakterlerden kopuyor. Doğan Usta’nın da, eşi Emine’nin de, arkadaşı Ersun’un da karakterlerine bir türlü giremiyoruz. Bu üç başkarakterin yanlarına sıkıştırılmış birçok yan hikâye ve karakter de fazlasıyla havada kalıyor.

Karakter ve hikâye anlatımı problemlerini uzun sekanslara yıkmak hata olur zira filmin önemli bir senaryo problemi var. İlk filmini çeken birçok yönetmen gibi Bahadır Karataş aklında olan her şeyi filme yerleştirmeye çalışıyor ve bunun için de filme sürekli farklı karakterler sıkıştırıyor. Özellikle politik fikirlerini yansıtma amaçlı yerleştirdiği bu karakterler ve yan öyküler çoğu zaman ana öyküyle ilintisiz bir şekilde filmde yer aldığı gibi; havada da kalıyor. Profesör karakteri, Emine’nin ailesi ve türbanlılar gelinleri, heykel, imam vs. gibi birçok öğe filmde adeta fazladan duruyor. Karataş’ın bunlarla “ulusalcı” diyebileceğimiz bir çerçevede film içinde bir 2000ler portresi çizmeye çalışıyor. Ulusal düşüncenin provokatif amaç taşımayan bir şekilde fikirlerinin sinemaya taşındığı ender filmlerden biri fakat yaklaşık 7–8 yıldır herhangi bir ulusal anlayışa sahip yazarın söylediklerinden hiçbir fazlası yok, eksiği çok. Bugün için fazlasıyla bayat, sığ ve kendisini fazlasıyla ciddiye alıyor. Tamer Baran’ın deyimiyle sektör refleksinin yani sinemanın gündelik olaylara verdiği tepkinin son derece zayıf olduğu, politik sinemanın can çekiştiği ülkemizde gündelik olayların sinema filmleri içinde yer etmesi önemli fakat nitelikli bir sinema eseri içinde daha derinlikli bir düşünce inşası bekleniyor. Bu haliyle ana öyküye fazlasıyla zarar veriyor.

Usta, tüm bu eksiklerine rağmen fazlasıyla etkileyici bir ana öyküye sahip bir film. İnsanı gerçekten iyi hissettirecek bir umut hikâyesi var. Çevresinde dönen tüm olumsuzluklardan arınmaya çalışan bir çaba, aşk ve arkadaşlık hikâyesi. Filmin ve hikâyenin Doğan üzerinden geliştiği her noktada film güçleniyor, sıcacık bir hal alıyor. Doğan karakteri adeta Karataş’ın sinema yapmak için verdiği uğraşların bir karşılığı. Kamera ne zaman onu anlatmaya başlasa güçleniyor, hevesleniyor. Sinema için her şeyini feda etmeyi riske almış bir adamın öyküsü uçak yapmak için her şeyini feda etme riskini alan bir Usta’da hayat buluyor. Doğan karakteri adeta Pudovkin’in kitabını ilk okuduğu günden bugüne Karataş’ın yaşadıklarını anlatıyor. Kendini anlatmanın sıcaklığı da filmin başından sonuna yer etmeyi başarıyor.

Popüler Türk Sineması, ticari açıdan altın dönemini yaşasa da nitelik açısından ciddi bir sorun yaşadığı bir gerçek. Niteliksiz sinema sürekli olarak kendini besliyor, zora girdiğinde devam filmlerini devreye sokuyor ve yoluna devam etmeyi başarıyor. Popüler sinemanın yönetmenlik sanatıyla bağını umursamayan bu örnekler de asla ticari ve sansasyonel başarılarının ötesini sinemaya vermiyor. Yıkılan Yeşilçam kültürünün boşluğunu doldurmuyor, böyle bir niyeti de yok zaten. Seyirciyi kendine çekme tarafı kuvvetli olduğu gibi yönetmenlik sanatına da önem veren Küçük Kıyamet, Takva, Cenneti Beklerken gibi filmler de yetersiz ve başarısız tanıtımın kurbanı olup gereken ilgiyi göremeden çekilmek durumunda kalabiliyorlar. Usta da bu filmlerin yanına oturacak gibi duruyor. Ticari başarı elde eder veya etmez Karataş’ın azmine zarar görmemesi ve Türk sinemasının yeni bir Usta kazanması dileğiyle…

26 Ocak 2010 Salı

Kendim için Belgesel Sinemaya Giriş I: Son Buluşma


SON BULUŞMA - NESLİ ÇÖLGEÇEN

Bir belgeseli değerli kılan ne olabilir?

Bir belgeseli, kurmaca filmmiş gibi değerlendirebilir miyiz?

Öznel fikirlerimiz bir belgeseli değerlendirirken öne çıkmalı mı?

…

Bu tip soruları arttırabiliriz elbet. Belgesel sinemayla özel bir alakası olmayan, fazla derinliğine inmemiş ama festivallerde veya vizyonda olduğunca takip etmeye çalışan biri olarak, biraz dışarıdan bir bakışla cevaplamaya çalışılacak bu sorular. Bugüne kadar bu soruların aklımda çok da sorun teşkil etmemesi izlediğim belgesellerin çelişen bir noktada bulunmamasıydı, ama Nesli Çölgeçen’in Son Buluşma’sı bu çelişkiler yumağı içinde bıraktı beni. Biraz kişisel, biraz amatör bir bakış olacak bu.


Milli Mücadeleyi birebir yaşamış son üç gazinin son günlerindeki buluşmalarına götürüyor bizi Nesli Çölgeçen. Daha belgeselin anlattığı kişileri öğrenmekle beraber belgesel, ilk soruyu karşıma çıkarıyor. “Bir belgeseli belge niteliğindeki değerine göre mi tartmalıyız?” Çünkü Nesli Çölgeçen’in giriştiği proje olmasa bu dedeleri bir daha görsel olarak adam akıllı tanıma fırsatımız olmazdı. Türkiye Cumhuriyeti’nin temelini oluşturan Milli Mücadele’yi gören son insanlar, tarihi belge niteliğindeki bu gaziler ölümleriyle beraber yok olup gideceği bir zamanda Nesli Çölgeçen sayesinde geleceğe taşınıyorlar, ölümsüzleşiyorlar; görüntüleriyle, söyledikleriyle, bir belge niteliği kazanıyorlar. Evet, bir çok belgeselin belge niteliği taşıdığını düşünebilir fakat bu belgesel kadar keskin bir ayrıma sahip değiller. Mesela Michael Moore Amerikan sağlık sisteminin sorunlarına dair bugün de bir belgesel ortaya koyabilir fakat Çölgeçen bu kadar kritik zaman ayrımında bu işe girişmese böyle bir belgesel olmayacak, bir tarih yok olup gidecek. Bunun Son Buluşmayı değerli kıldığı kesin, ama iyi bir belgesel yapar mı? Düşünmem gerek


Bu soruyu daha önce izlediğim belgesellerde kendime sormamıştım. Ya aklıma gelmemişti, ya da böyle bir durumla karşılaşmamıştım. İzlediklerim arasında bu tip değeri olan belgesellere aynı zamanda bir kurmacaymış gibi baktığımda da ortada olumlu bir sonuç vardı. Değerli bir belge niteliği taşımasının ötesinde de olumlu sonuçlar veriyordu. Son Buluşma’da bu yönün tıkanması bir anda belgesel sinemayla olan bağımın zayıflığından olsa gerek çelişkilere sürükledi beni. Çünkü Çölgeçen kurmacada gayet iyi bir yönetmen olmakla beraber ortaya benim kurmacaya çalışan kafamın bu filme çizdiği çizgileri pek aşamamış bir belgesel çıkarmış. Gazilerin karşısına kamerayı koyup birbirine benzer birçok cümleyi sürekli dinlediğimiz bu belgeseli izlediğim anlarda aynı zamanda yorucu bir günün ardından sinema koltuğuna yayılmış izlerken en az dört beş defa vücudumu düzeltirken, filmden kopmamak için çabalarken buldum kendimi. Kuşkusuz kişisel durumumu katarak değerlendiremem bir kurmaca veya belgeseli ama Son Buluşma oluşturmaya çalıştığı yapı veya akış şeması içinde de gayet tekdüze kalıyor. Peki bunlar bu belgeseli kötü yapar mı? Düşünmem gerek

Bütün bu sorular eşliğinde belgeseli düşünürken; Son Buluşma ile zihnim arasındaki duvarı ve bu duvarlar arasındaki boşluktan karşı tarafı nasıl oluyor da bu kadar yakından görebildiğimi düşündüm. Kuşkusuz iki cümlelerinden biri “gavur” olan üç gazinin ve çocuklarının hikayesi benim anlayışım için fazlasıyla itici kalıyor. Kabul etmem gerekiyor ki gerçek hayatta karşıma çıksa pek dayanılacak laflar olmazdı benim için. Çölgeçen her ne kadar bu gazilerin karakterlerine gittikçe daha çok yoğunlaşan bir belgesel çekmiş olsa da, sürekli tekrar eden bir biçimde yer alan “gavuru denize döktük” cümleleri Çölgeçen için de gayet önem arz ediyor. Bu anlayış uyuşmazlığı kurmaca bir filmi değerlendirirken de bir çelişki olarak karşımıza çıksa da buradaki ayrım daha derin. Son Buluşma filminden biraz dışarı çıkarak belgesel kavramına bakarsak, ortaya konulan bir gerçeklik olunca, kendi bakış açımızı tartmanın yanında yönetmenin bakış açısını da tartmamız gerekiyor. Çünkü yönetmenin sanatının yanında ortaya koymaya çalıştığı belge niteliğinde görüntüler var. Bir belgeseli öznellikten tamamen arındırma gibi bir görüş ortaya atmak saçma olabilir ama subjektif görüşlerle dolu bir belgenin de değerini ne kadar koruyacağı ortada. Tekrar Son Buluşma’ya dönersek filmin ve Çölgeçen’in hakkını yemeyeceğimi, bunun Son Buluşma’da iyi oturduğunu kabul etmem gerek. Çölgeçen muhtemel kendi görüşleriyle benzerlik taşıyan bu dedelerin fikirlerini ekrana yansıtmakta çekinmiyor ama bunun üzerine hiçbir oynama yapmadan ne kamera hareketleriyle, ne müzikle, ne de dış sesle müdahale etmeden olduğu gibi ekrana koyuyor. Müzik de kamera da Çölgeçen’in de asıl değer verdiği mevzu olarak düşündüğüm, neredeyse 90 yıl önceki olayla birbirine bağlanmış bu üçlünün arkadaşlığı mevzubahis olunca devreye giriyor. Ömer dede gavuru nasıl denize döktüğünü anlatırken belgesel tamamen müdahalesizken, Yakup dedenin sakalını tararken kamera duygusallaşıyor, müzik duygusallaşıyor, biz duygusallaşıyoruz. Çölgeçen bunca sömürü malzemesi içinde insanlar, yaşlılar ve arkadaşlar üzerine film çekmeyi; daha doğrusu elindeki malzemeyi oraya kırmayı başarıyor. Bu tavır belgeselle aramızdaki duvara bir anda delikler açıyor. Ama arasında delikler olsa da fikirlerim ile belgesel arasındaki koca duvar hala yerini koruyor. Belgeselle arama bu duvarı koymam doğru bir tavır değil farkındayım ama her biri belli bir tez doğrultusunda gerçekler ortaya koymaya çalışan belgesellere karşı fikirsel eleştirilerin de varlığı gerekmez mi? Fikirsel olarak yanlış inşa bulunan bir belgesel iyi olabilir mi? Düşünmem gerek


Son olarak da bu kurmaca kafayla belgeseli izlerken anlamadığım, sonradan başkaları söyleyince fark ettiğim, belgesel çekilirken bu üç gazinin baya bir zorlanması durumu var. Ne kadar gerçektir bilemem, kimsenin hakkını yemek istemem ama belgesel aklıma geldikçe benim için daha bir gerçeklik kazanıyor. Bu durum çoğu belgeselde vardır sanırım. Peki böyle bir etik bozukluk bir belgeseli kötü yapar mı? Düşünmem gerek

Son Buluşma yerine bir türlü karar veremediğim bir film halini almış durumda. Karşımda bambaşka payda değerleri var ve ben bunu ortak payda içinde toplamaya çalışırken çarpma bölme işlemleri içinde kaybolmuş durumdayım.

9 Eylül 2009 Çarşamba

HAYAT'a dair her şey VAR

Hayat Var - Reha Erdem 

imdb

Reha Erdem hep kendi yolundan giden bir yönetmen olmuştur. A Ay, Kaç Para Kaç, Korkuyorum Anne çekildikleri dönem içinde Türk sineması içinde çok ayrıksı eserler olarak kalmıyor dünya sineması içinde de benzerini görmek pek mümkün olmuyordu. Biraz daha sanat sinemamıza yakın gibi duran Beş Vakit bile yarattığı gerçeküstü taşra dünyası ile adeta kendi haline özel bir film olarak sıyrılıveriyordu. Her filminde bambaşka bir sinemasal çaba içinde gördüğümüz Reha Erdem’in filmleriyle ilgili çok farklı görünse de ortak söylenebilecek birçok temel var belki ama asıl olarak her filminde yapmak istediği sinemayı perdede tavizsiz olarak izlemenin gücü asıl olarak. Bu durum bazen filme zarar bile verir hale geliyor ama Reha Erdem sinemasının asıl gücünün buradan kaynaklanıyor olması bu zarar es geçmek için önemli bir sebep.

 

Reha Erdem bu sinemasını Hayat Var’da da devam ettirdi. Hatta daha da ileri götürdü. Her biri kitleler tarafından başyapıt seviyesinde anılan filmlerinin yanına bir yenisini daha ekledi. Bir filmin başyapıt olarak anılması zor iş tabi de eleştirmenlerin film etrafında kopardığı hava boşuna değil. Sevelim veya sevmeyelim bundan yıllar sonra Türk sinemasında böyle filmler de varmış diye anılacak bir film olarak yerini edindi Hayat Var. Çünkü Reha Erdem her zamanki gibi farkını ortaya koydu sinemasında.

 

Reha Erdem sinemasında çok farklıymış gibi duran filmlerinde bile ortak nokta varsa bu da çocukluk ve ergenliktir. En ergenlikten uzak filmmiş gibi duran Kaç Para Kaç’ta bile ana karakter adeta çocukluktan ve saflıktan çıkıp çıkmama bunalımı içindedir. Büyükleri anlatan Korkuyorum Anne’nin karakterleri adeta ergenlik çağlarına yeni girmek üzere olan çocuklar gibidir.

 

A Ay ve Beş Vakit ile birlikte ise bu değişimin çizgisinde olan çocukları anlatan Hayat Var bu filmlerin yanında kendine yer ediniyor. Özellikle de Beş Vakit ve Hayat Var adeta bir ikileme gibi duruyor. Daha doğrusu hem ikileme hem ikilem. Çünkü Hayat Var öyle bir film ki Beş Vakit’de Reha Erdem bize ne anlattıysa -1 ile çarpılmış gibi, aynadaki yansıması adeta. Neredeyse birbirinin tersi sorunlar, birbirinin tersi karakterler, mekanlar… Ama birbirinin tersi gibi duran bu film birbiriyle aynı umutsuzluk, çaresizlik, sıkışmışlık içinde yüzüyor. Daha doğrusu Reha Erdem’in her filminde izlediklerimiz bu sefer Beş Vakit’tekinin tersi bir yönde giderek anlatıyor. Beş Vakit’in hiçbir zaman denize ulaşamayacağını bilen karakterlerini alıyor Hayat Var’da denizin ortasına atıyor.

 

Evet neredeyse hayatı denizden ibaret bir hayatı var Hayat’ın. O mavi deniz etrafını tamamen çevrelemiş. Denizi karaya bağlayan noktada zar zor ayakta duran evinin içinde bile maviler ve deniz peşini bırakmıyor. Yatalak dedesinin tuvaletinin yaptığı mavi leğeni, nefes aldığı mavi tüpü, her gün yedikleri balık o karaya zar zor tutunan evde etrafını çevreliyor. Karaya varmasını engelliyor. Biraz olsun karaya yakın kırmızı duvarlı okuluna girdiği anda etrafını mavi badanalı duvarlar, mavi önlüklü arkadaşlar çevirip, adeta ona dur diyor. O da duruyor. Mücadele etmiyor, kabulleniyor. İstemese de tek yolunun bu olduğunu düşünüyor. Ona göre kara yok, deniz var. Karayı görmemiş bilmiyor. Ağır ağır ilerleyen gemileri, sandalları biliyor. Arabayı, treni, uçağı bilmiyor. Sadece sesini duyuyor ama kendisi yok. Bu hızlı araçların sadece sesleri var. Hayat hız nedir bilmiyor, bilmek de istemiyor. Ama hız ile karşılaşacağını biliyor. Bir gün o lunapark’taki ahtapot’un kollarında savrulacağını biliyor. Bu hızın onun çok sevdiği çocukluğuna; kopkoyu, kıpkırmızı çocukluğuna mal olacağını biliyor. İstemiyor ama elinden de bir şey gelmiyor. Kanatları olduğu halde uçmak zorunda olmayan, hep kırmızı kafasıyla kalacak olan hindi’yi kıskanıyor.

 

Evet, bir de Hayat’ın kıpkırmızı çocukluğu var. Hiç kopmak istemediği, hep olmak istediği bir çocukluğu var. Eve gelir gelmez ilk iş mavi önlüğünü atıp kırmızı elbisesini giymek oluyor. Onun kadınlığa geçmek zorunda bırakacak olan bakkal amcasından hep kırmızı kaplı kekler, çikolatalar alıyor. Mavi önlüklü arkadaşlarına hep kırmızı kaplı kekleri dağıtıyor. Ama o kırmızı solmaya başlıyor. Hayat her geçen gün ergenliğe doğru yol aldıkça kırmızı pembeleşiyor. Annesinin, hayat kadını ablasının, hayatın her türlü sillesini yemiş komşusunun üzerindeki pembe elbiselerin renklerine benzemeye başlıyor üzerindeki kırmızı. Açıldıkça açılıyor. Bakkal amcası onu bilmeden her geçen gün daha fazla kadınlığın içine attıkça o da kırmızı kaplı çikolatalarla, babasının getirdiği kırmızı oyuncakla çocukluğuna daha fazla tutunmaya çalışıyor. Çocukluğunda daha fazla kalabilmek için babasının eşcinsel arkadaşından medet umuyor ama boşuna, her geçen gün ergenlik ve kadınlık onu daha da bir çevreliyor. Hayat ise mücadele etmiyor, kendini ahtapot’un hızla dönen kollarında buluveriyor. Ahtapot’un kolları hızlandıkça Hayat korkuyor, Hayat ağlıyor. Hayatın her türlü sillesini yemiş komşusu yanında zevkten dört köşe olurken, Hayat gözlerini kapatıyor, elini yüzünden kaldırmamayı tercih ediyor. Ama komşu teyzesi tavşanının acısını göre göre aleti tekrar çalıştırtıyor. Hayat’a bunu yaşamalısın diyor, zorundasın diyor, korksan da acı da çeksen bu aşaman geçmelisin diyor. Alet hızlandıkça rahatsız edici, korkutucu bir hal alıyor ama Hayat karşı koymuyor. Her zaman yaptığı gibi kabulleniyor. Kırmızı elbiseleri artık tamamen pembeye dönüyor. Hayat, Orhan Gencebay’ın şarkısındaki gibi hayatın tüm var olan duygularını tadıyor. En azından tatmak zorunda olduğunu anlıyor. İstemeye istemeye de olsa tadıyor. Zamanı durduramayacağını, geri döndüremeyeceğini biliyor, bu yüzden de mücadele etmiyor. Çocukluğunda geçirdiği her bir dakikayı kar sayıyor. Ama Hayat film ilerledikçe, öyle kalamayacağını anladıkça, etrafındaki tüm unsurlar onu çocukluktan çıkarıp hayat kadınlığına attıkça, o çaresiz o yöne gidiyor. Ama hayat kadınlığına gittiği yolda kendisini ilk fırsatta atacak başka yol buluyor. Mavilerden ve pembeleşmeden kurtulamayacağını anlıyor ama mavinin tonuna kendisinin karar verebileceğini görüyor. Soluk mavi t-shirt’lü çocuğu tercih ediyor. Kıpkırmızı oyuncağına tekmeyi atıyor. Çekmeyen TV’sinden medet ummayı bırakıyor. Hız için yani ergenlik için yani cinsellik için karaya veya havaya çıkmak yerine denizde hızlı olmanın yolunu buluyor. Başkalarının ona giydirdiği pembeleri bırakıyor, kendi pembesini seçiyor, yani o kıskandığı hindi olmayı başarıyor.

 

Bu kadar güçlü yapısının önce görsel bir gücünün olduğunu düşünüyoruz filmi izlerken, daha sonra Reha Erdem’in sesleri ne kadar muhteşem kullandığını fark ediyoruz, başka yerde duysak kaçacağımız müziklere eşlik edecek hale geliyoruz. Bir bakıyoruz o küçücük kız doğru düzgün tek kelime etmediği filmde koskoca oyunculara taş çıkaracak bir oyunculuk sergiliyor. En sonunda bir bakıyoruz, her yerinden mükemmellik taşan bir şaheserle başbaşayız. Sinema’dan çıkıyorum önce pek etrafımı göremiyorum. Yanımda arkadaşım var, başta konuşmuyoruz. Önce Hayat var bir de ben varım. Sonra Hayat var bir de ergenlik çağındaki genç kızlar var. Bir an sonra Hayat var bir de tüm dünyadaki kadınlar var. En sonunda Hayat var, sınıf arkadaşı var, bakkal amcası var, babası var, annesi var, komşusu var. Yani Hayatın hayatını çevreleyen hepimiz varız. Bunları izlerken Reha Erdem ismi en son aklımıza geliyor. Hiçbir zaman çıkmayacak şekilde geliyor. En sonunda ben varım, yanımdaki arkadaşım var. Ama en önemlisi iyi ki sinema var, bu sayede Hayat Var.

1 Nisan 2009 Çarşamba

Süt - Semih Kaplanoğlu


SÜT - Semih Kaplanoğlu




**Yumurta ve Süt'ü izlemeyenler için spoiler içerir**

Semih Kaplanoğlu 2007 yılında çektiği Yumurta filmi ile hem bir üçlemeye başlamış; hem de sinemasını ve kendisini kendi halinde arthouse filmler çeken, ulusal sinemadan pek öteye geçemeyen bir yönetmen olmaktan çıkarmıştı. Meleğin Düşüşü umut veren ama sınır ötesine pek geçememiş bir filmdi, belki kapasitesi yetmemiş belki de pazarlaması iyi yapılamamıştı ama Yumurta her yönüyle evrensel bir film haline geldi. Yurtdışı festivallerde gösterimler, adaylıklar ve ödüller elde etti, yurtiçinde ise bütün ödülleri topladığı yetmediği gibi; Underground fanzinlerden, Hıncal Uluç gibi popüler kültür yazarlarına kadar herkesin konuştuğu bir film haline geldi. Kaplan Film Production her geçen gün pazarlama konusunda da kendini geliştiriyordu. Tabi Yumurtayı iyi pazarlanmış bir film olarak nitelemek nüyük bir hata zira Kaplanoğlu'nun ince ince işlediği bir sinema eseri. Bir üçleme olarak Süt'e gelmeden önce Yumurta'dan bir kaç kelam etmek gerekliliği kaçınılmaz, zira birbirine sımsıkı bağlanmış iki film Yumurta ile Süt. Muhtemelen Bal da öyle olacak. 

Kaplanoğlu sinematografik olarak Nuri Bilge Ceylan'a yakın olan bir isim. Ama 90 sonrası Türk sinemasında taşra ve varoş edebiyatı; üzerine tez yazılacak bir hal alırken; Kaplanoğlu'nun Yumurta'sını bu edebiyat içinde farklı bir noktaya konmasını sağlayacak bir özelliği var. O da pek göstermese de gerçeküstücü bir yapıya sahip olması. Kaderci bir film olması ve bu kaderciliği tanrısal bir kadercilik olması 90 sonrası şekillenen sinema içinde hiç rastlamadığımız bir durum ve Yumurta'yı ve Kaplanoğlu sinemasını bambaşka bir noktaya oturtuyor. Evet Zeki Demirkubuz da sinemasını kaderci bir anlayış üstüne oturtuyor fakat onun kaderciliği içinde tanrısal bir gücün değil varoluşçu bir anlayışın belirlediği kadercilik var. Kaplanoğlu Yumurtayı oturttuğu bu anlayış; onu Türk sineması içinde bambaşka bir yönetmen haline getiriyor.

Yumurta pek göstermese de tanrısal bir gücün taşraya bağladığı, onu taşradan çıkarmamak için tüm kaderin cilvelerini kullandığı bir tarafı vardı. Etkileyici bir yandı zira, çok gerçekci görünen bir sinema üzerinden ilerliyordu ve Uygar Şirin'in Yumurta hakkındaki yazısında dediği gibi Türkiye'de böylesine entellektüel bir çevreye hitap eden bir filmin spiritualist bir kadercilik üzerine bir film yapması düşünülmüyordu, zira filmin bu yöne de pek vurgulanmadı fakat böyle bir alt hikaye ile Yumurta gerçekten farklı bir film olmayı başardı. 

Süt ise Yusuf'un hikayesinde biraz daha gerilere gidiyor ve onu daha güçlü bir kader yumağı içine atıveriyor. Kaplanoğlu bu sefer gerçeküstü taraflarını daha bi belli ediyor. Evet gene gerçekçi bir film yapıyor ama gerçeküstücü alt hikayesini de gizleme gereği hissetmiyor ve bunu hem üçlemenin hikayesinin gelişimi hem de sinemasal güç bir olarak açılış sahnesinden itibaren ortaya koyuyor. Üçleme hikaye olarak geriye gittikçe tanrısal gücün Yusuf'un hayatı üzerinde daha fazla kendini gösterir bir halde olduğunu görüyoruz. Kaplanoğlu'nun sinemasında da bu gerçeküstülük daha fazla yer ediyor. Hem de daha ilk sahneden... Yusuf'u kasabaya sıkıştırıyor, o çıkmaya çalışıyor, annesi tavrını koyuyor. O çıkmaya çalışıyor, hocası tavrını koyuyor. O çıkmaya çalışıyor, süt alanlar tavrını koyuyor, askeriye bile çıkmasına razı değil. O çıkmaya çalışıyor yılan önüne çıkıyor, balık önüne çıkıyor ve anlıyor, orada kalmaya mecbur. Birileri böyle istiyor. Yumurtaya varıncaya kadar kasabadan çıkacağını biliyoruz ama geri dönüp kısılacağını da biliyoruz. 

Ama bir yandan da korku hikayesi gelişiyor Süt'de. Olunmak istenmeyen ama olunan; olunmak zorunda olan kader hem Yusuf'un hem de annesinin karşısına bir korku unsuru olarak dikiliveriyor. Bu noktada Süt; Yumurta'dan ayrılıyor. Hem Yusuf hem de annesi süt olarak kalamayacaklarını; er ya da geç mayalanacaklarının; peynir olacaklarının farkındalar, korkuyorlar ama zorundalar. Yusuf fabrika işçisinde; annesi görücüye gelen yaşlı kadının ellerinde bunu görüyor, korkuyor ve engellemeye çalışıyor. Yusuf fabrika işçisine "mecbur değilsin" diyor, kaderine karşı koyabilirsin diyor. Fabrika işçisi abisi ise "hayır mecburum" diyor. Kaplanoğlu ise kimin doğru söylediğini, o keskin ışığı gözümüzün içine kadar sokarak veriyor, dergide çıkan bir kaç şiir ise hatıra olarak kalıyor. O da bir inşaat işçisi veya sıradan kasaba hocası olacağını anlıyor. Yusuf üzülüyor, kaderine kısılmaya bozuluyor. Taa ki Yumurta'da kaderine razı gelmenin huzurunu keşfedene kadar. Yumurta'dan civciv olmak hem kaçınılmaz hem de o kadar mutluluk vericiyse; sütten peynir olmak o kadar sinir bozucu. Yumurtadan çıkan civciv can çekişmekte. Peynir olmanın zorunluluğu içinde Yusuf kıvranıyor. Yusuf süt olarak kalamaz, peynir olmak kaçınılmaz. Yılanlar sütü sever, süte gelir. Nereden geleceği de bilinmez. Gelmeden peynir olmak gerekir. 

4 Ocak 2009 Pazar

 
Sinema Dedigin... - Wordpress Themes is proudly powered by WordPress and themed by Mukkamu Templates Novo Blogger